Introductie
Een staging-omgeving is simpel gezegd een testversie van je website, die losstaat van je live site. Hiermee kun je veilig updates en wijzigingen uitproberen zonder risico voor je echte site. Zeker voor MKB'ers en freelancers met een WordPress-site is dit ideaal: je voorkomt nare verrassingen (zoals fouten of downtime op je live site) en dat bespaart tijd, stress en geeft gemoedsrust.
Wat is staging?
Staging (ook wel testomgeving genoemd) is eigenlijk een kloon van je live website. Die kopie draait apart van de live omgeving, zodat je naar hartenlust kunt experimenteren zonder dat bezoekers er last van hebben. Ik vergelijk het wel eens met een zandbak of een generale repetitie voor je site - een veilige speeltuin waar je nieuwe ideeen kunt uitproberen en alle foutjes eruit haalt voordat het echte publiek meekijkt.
In WordPress is zo'n staging-omgeving gelukkig makkelijk op te zetten.
Veel hostingproviders bieden tegenwoordig een 1-klik staging-optie in hun controlepaneel. Met een druk op de knop maak je een exacte kopie van je site op bijvoorbeeld een subdomein (zoals staging.jouwsite.nl - een apart webadres voor je testsite). Alles wordt automatisch voor je geregeld, van bestanden tot database. Heeft je host deze optie niet, dan bestaan er ook plugins (zoals WP Staging) of handmatige methodes om een staging-omgeving te maken. Belangrijk: een goede staging-omgeving is prive (afgeschermd voor het publiek) en staat op noindex (niet door zoekmachines geindexeerd) zodat Google je testsite negeert - hier komen we later op terug.
Wat test je altijd op staging?
Niet elke kleine wijziging hoeft via staging (een typefout verbeteren kan prima direct), maar grotere veranderingen test ik altijd eerst op de staging-site. Enkele voorbeelden:
- Updates van WordPress: Denk aan nieuwe versies van WordPress zelf (de core), je thema of je plugins. Zulke updates kunnen onverwachte problemen geven, dus ik installeer ze eerst op staging om te checken of alles nog werkt. Zo voorkom je dat een update je live site breekt of foutmeldingen veroorzaakt.
- Nieuwe plugins of instellingen: Wil je een nieuwe plugin toevoegen, of een belangrijke instelling wijzigen in een bestaande plugin? Doe dat eerst in de testomgeving. Je ziet dan meteen of de plugin goed samenwerkt met de rest van je site en of de beoogde functionaliteit naar wens is, zonder risico op een crash van je live site.
- Grote wijzigingen in layout of content: Alle ingrijpende aanpassingen aan hoe je site eruitziet of wat erop staat, horen thuis op staging voordat je ze live zet. Bijvoorbeeld een nieuw thema activeren, een redesign van je pagina's, of bulk acties zoals tientallen nieuwe producten of berichten toevoegen. Op de staging-site kun je dit allemaal uitvoeren en rustig controleren of alles er goed uitziet en functioneert. Pas als je tevreden bent, voer je dezelfde wijzigingen door op de live site.
Kortom: alles wat meer is dan een hele kleine wijziging, test je liever eerst op staging. Zo ontdek je problemen in een gecontroleerde omgeving en blijft je echte website voor je bezoekers ongestoord beschikbaar.
Extra testpunten voor webshops en formulieren
Heb je een webshop of belangrijke formulieren op je site? Dan zijn er nog extra zaken om goed te testen in staging:
- Webshops (WooCommerce): Doorloop op de staging-site altijd het volledige bestelproces. Voeg een product toe aan het winkelmandje en doorloop de checkout om te zien of alles werkt zoals verwacht. Gebruik waar mogelijk een sandbox of testmodus van je betaalprovider (veel payment gateways bieden dit aan) zodat je testbetalingen kunt doen zonder echte transacties. Check of de betaling wordt verwerkt, de voorraad correct wordt aangepast, en of bevestigingse-mails worden verstuurd. Met andere woorden: werkt elke stap van bestellen tot en met de orderbevestiging? Zo ontdek je op tijd eventuele problemen in het afrekenproces, zonder dat echte klanten er last van hebben.
- Contactformulieren: Test ook je contactformulieren of offerteformulieren grondig. Vul op de staging-omgeving een testformulier in en controleer of het bericht correct bij jou terechtkomt (bijvoorbeeld ontvang je de notificatie-e-mail, of verschijnt de inzending in je dashboard als je een formulieren-plugin met database hebt). Let daarnaast op bijkomende zaken: werken spamfilters of CAPTCHA's nog goed na een update? Je wilt voorkomen dat na een wijziging of update je formulier niets meer verstuurt, of dat er juist een stroom spam doorheen komt. Door dit op staging te proberen, merk je meteen of alle instellingen nog naar behoren functioneren - voordat je iets mist op de live site.
Van staging naar live: zo voorkom je verrassingen
Als alles naar wens werkt op je staging-site, is het tijd om de wijzigingen naar live door te zetten. Vaak bieden hostingpartijen of tools hiervoor een handige push-functie.
Met een klik kopieer je dan de veranderingen van staging terug naar je live website. Klinkt eenvoudig, maar let op: er zijn een paar belangrijke aandachtspunten om verrassingen te voorkomen.
- Wijzigingen doorvoeren zonder data te verliezen. Ten eerste moet je rekening houden met nieuwe data op je live site. Terwijl jij op staging aan het testen was, kan je echte site gewoon door zijn gegaan - denk aan nieuwe webshopbestellingen, contactformulieren die zijn ingevuld, reacties van bezoekers, etc. Als je nu klakkeloos de volledige staging-site over de live site heen zet, loop je het risico dat die tussentijdse gegevens overschreven worden en verdwijnen. Dat wil je uiteraard niet! Voor een WooCommerce-webshop betekent dit bijvoorbeeld dat je nieuwe orders zou kwijtraken - een absolute nachtmerrie. Hoe voorkom je dit? Mijn tip: voer bij dynamische data de wijzigingen liever handmatig door op de live site, of gebruik een tool waarmee je selectief kunt mergen. Zelf kies ik er vaak voor om de stappen die ik op staging heb gedaan (bijvoorbeeld een bepaalde plugin updaten of een instelling wijzigen) nog eens op de live site uit te voeren in plaats van een hele database-overzet. Zo blijven nieuwe bestellingen, reacties of formulieren intact. Als je wel een automatische push/merge gebruikt, zorg dan dat je kritieke data (zoals orders) uitsluit van overschrijving - gevorderde staging-tools laten je bijvoorbeeld bepaalde tabellen overslaan.
- Staging is geen back-up (maak er dus een!). Een andere gouden regel: zorg altijd voor een recente backup van je live site voor je wijzigingen van staging naar live brengt. Staging vervangt een backup niet. Zie het als je vangnet: mocht er iets toch misgaan bij het overzetten, dan kun je altijd terugvallen op de backup. De meeste 1-klik staging tools maken overigens vaak automatisch een backup vlak voor een push to live, maar vertrouw nooit blind op een systeem. Ik maak zelf handmatig een backup voor de zekerheid, bijvoorbeeld via mijn hosting of een backup-plugin, voordat ik ga mergen.
- Even testen na livegang. Heb je de wijzigingen doorgevoerd op de live site, check dan direct of alles goed is gegaan. Zet eventueel je site tijdelijk in onderhoudsmodus (een "even offline" pagina voor bezoekers) tijdens het terugzetten, zodat klanten geen vreemde dingen zien als er iets hapert. Zodra de nieuwe versie live staat, loop ik altijd een korte checklist na op de echte site: werken de belangrijkste pagina's nog? Laden de afbeeldingen? Kunnen klanten bestellen of het contactformulier gebruiken? Door direct na de livegang te testen voorkom je dat er ongemerkt iets stuk blijft. Pas als alles ok is, haal je de onderhoudsmodus eraf en kunnen je bezoekers verder genieten van je up-to-date website.
Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)
Tot slot zijn er een paar valkuilen waar ik je voor wil behoeden. Deze fouten zie ik regelmatig bij het gebruik van staging, maar gelukkig kun je ze makkelijk voorkomen:
- Staging-site wordt verward met live site: Een klassieker is dat de staging-omgeving per ongeluk openbaar wordt, bijvoorbeeld doordat zoekmachines 'm indexeren of omdat je zelf niet meer weet of je nu op staging of live aan het werk bent. Dit kan verwarring veroorzaken bij bezoekers en is slecht voor je SEO (dubbele content). Voorkom dit: houd je staging altijd afgeschermd. Zet in WordPress de optie "Zoekmachines mogen deze site niet indexeren" aan en/of voeg een noindex-tag toe. Ik zet vaak ook een wachtwoordbeveiliging op de staging-site, zodat alleen ik (of degene die test) erbij kan. En check natuurlijk steeds de URL of een duidelijke indicator in je dashboard, zodat je weet of je op de testsite bezig bent.
- Denken dat testbestellingen echte orders zijn: In een webshop-staging kun je testbestellingen plaatsen om het proces te testen, maar vergeet niet dat deze niet "echt" zijn. Toch heb ik weleens meegemaakt dat iemand in de war raakte door een order die in de staging-omgeving binnenkwam - men dacht even dat het een echte klant was. Voorkom dit: gebruik duidelijke testgegevens (bijvoorbeeld naam "Test Klant") en schakel waar mogelijk uitgaande e-mails uit of naar een testadres, zodat er geen verwarring ontstaat bij klanten. En heel belangrijk: verwijder testorders en andere testdata zodra je klaar bent met testen. Zo komen ze niet in je reguliere administratie terecht en ga je er niet per ongeluk mee aan de haal. Hetzelfde geldt voor test-inschrijvingen via formulieren: schoon ze op, zodat je statistieken schoon blijven.
- Te lang wachten met overzetten naar live: Staging werkt het best als tijdelijke tussenstap. Als je weken- of maandenlang gaat werken in de staging-omgeving zonder die wijzigingen live te zetten, loop je tegen problemen aan. Je staging-site raakt dan namelijk verouderd ten opzichte van de live site (er komen intussen misschien nieuwe content, updates of bestellingen op je live site bij). Hoe langer je wacht, hoe lastiger het wordt om alles samen te voegen en hoe groter de kans op conflicten of dubbele werkzaamheden. Mijn advies: houd de cyclus kort. Test je updates of veranderingen op staging en breng ze liefst binnen afzienbare tijd door naar live. Zo blijft het beheer overzichtelijk en hoef je niet weer opnieuw te testen omdat er intussen van alles is veranderd. Plan bijvoorbeeld onderhoudsmomenten in waarop je de geteste wijzigingen live zet, zodat je staging-omgeving niet te ver achterloopt op de werkelijkheid.
Heb je na het lezen van dit verhaal het gevoel "leuk die staging, maar het klinkt als veel werk"? Onthoud dan dat het inzetten van staging je op termijn juist ellende bespaart: je voorkomt downtime, klantklachten en paniekacties omdat je eerst alles hebt kunnen fine-tunen.